Ko'p odam Excel'ni “jadval
chizadigan dastur” deb biladi va qiymatlarni qo'lda hisoblab o'tiradi. Holbuki
Excel'ning butun kuchi — formulalarda. To'g'ri formula bilan soatlik ish bir
necha soniyaga qisqaradi.
Bu yerda eng ko'p kerak
bo'ladigan, ammo o'rganish oson formulalarni yig'dik. Murakkabini emas, har
kuni ishlatiladiganini.
Hisoblashning asosi
•
SUM — tanlangan kataklar yig'indisi. Eng oddiy,
lekin eng ko'p ishlatiladigan.
•
AVERAGE — o'rtacha qiymat. Sotuv, ball, xarajat
— o'rtachasini bir zumda topadi.
•
COUNT va COUNTA — sonli yoki to'ldirilgan
kataklar sonini sanaydi. “Nechta yozuv bor?” degan savolga javob.
Shartli hisoblash — bu yerda Excel kuchga kiradi
•
IF — “agar shunday bo'lsa, buni qil” mantig'i.
Masalan, natija 60'dan yuqori bo'lsa “o'tdi”, aks holda “yiqildi”.
•
SUMIF va COUNTIF — faqat shartga mos kataklarni
yig'adi yoki sanaydi. “Faqat Toshkent bo'yicha sotuvni qo'sh” — ana shu ish
uchun.
Bu uchta formula oddiy jadvalni
“aqlli” hisobotga aylantiradi.
Ma'lumot izlash — qo'lda qidirishni unutasiz
•
VLOOKUP / XLOOKUP — bitta jadvaldan kerakli
qiymatni topib, boshqasiga tortib keladi. Masalan, mahsulot kodi bo'yicha
narxini avtomatik chiqaradi. Minglab qatorli ro'yxatda bu — najot.
Matn bilan ishlash
•
CONCAT (yoki &) — bir necha katakdagi matnni
birlashtiradi. Ism va familiyani bitta katakka yig'ish kabi.
•
TRIM — matndagi keraksiz bo'sh joylarni
tozalaydi. Boshqa fayldan ko'chirilgan “iflos” ma'lumotni tartibga soladi.
•
LEN — katakdagi belgilar sonini sanaydi. Kichik
ko'rinadi, lekin ma'lumotni tekshirishda juda asqotadi.
Formulalarni yodlash shart emas
Eng muhim haqiqat shu: hech kim
10 formulani yoddan bilmaydi. Professionallar ham qaysidir formulani unutsa,
qayta ko'rib oladi. Muhimi — qaysi vaziyatda qaysi formula kerakligini
tushunish. Mantiqni bilsangiz, sintaksisni Excel o'zi maslahat berib turadi.
Hozir esa AI yordamchilar buni
yanada osonlashtirdi — “shu shartga mos yig'indini hisobla” deb tabiiy tilda
so'rab, tayyor formulani olishingiz mumkin. Lekin uni tekshirish va to'g'rilash
uchun baribir asosini bilish kerak.
Keyingi qadam
Bu 10 formula — kundalik ishning
80 foizini qoplaydi. Lekin Excel bundan ancha kuchli: jadvallarni
avtomatlashtirish, dashboard tuzish, katta ma'lumotni tahlil qilish.